ျမန္မာ ႏိုင္ငံ

          

ျမန္မာႏိုင္ငံေခၚ တရားဝင္အားျဖင့္ ျပည္ေထာင္စုသမၼတျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္သည္ အေရွ႕ေတာင္‌အာရွ၏ ပင္မကုန္းေျမေပၚတြင္ ပထဝီ အၾကီးမားဆုံးေသာ တိုင္းျပည္ ျဖစ္သည္။ ၁၉၄၈ ခုနွစ္ ဇန္နဝါရီ ၄ ရ​က္တြင္ ဂရိတ္ျဗိတိန္ႏိုင္ငံထံမွ ( အဂၤလိပ္လို "Burma" အျဖစ္ႏွင့္) ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္အျဖစ္ လြတ္လပ္ေရးကို ရရွိခဲ့သည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ျပည္ေထာင္စုဆိုရွယ္လစ္သမၼတျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္အျဖစ္ ၁၉၇၄ ခုနွစ္ ဇန္နဝါရီ ၄ ရက္တြင္လည္းေကာင္း၊ ျပည္ေထာင္စု ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္အျဖစ္ ၁၉၈၈ ခုနွစ္ စက္တင္ဘာ ၂၃ ရက္တြင္လည္းေကာင္း၊ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္အျဖစ္ ၁၉၈၉ ခုနွစ္ ဇြန္ ၁၈ ရက္တြင္လည္းေကာင္း အမည္မ်ားေၿပာင္းလဲခဲ့သည္။
အာဏာရစစ္အစိုးရအား အသိအမွတ္ မျပဳေသာ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားက ဘားမား (ဗမာ "Burma") ဟုသာ အသိအမွတ္ျပဳခံခဲ့ရျပီး ေျမာက္ဘက္တြင္ တရုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ဘက္တြင္ ေလာ(လာအို)ႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ ထိုင္းႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ေျမာက္ အရပ္တြင္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ၊ ေတာင္ဘက္တြင္ ကပၸလီပင္လယ္ႏွင့္ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ တို႔ျဖင့္ ထိစပ္လ်က္ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ပတ္လည္အနားသား၏ သုံးပုံတစ္ပုံ ၁၃၈၅မုိင္ မွာ တစ္ဆက္တည္းေသာ ကမ္းရိုးတန္းအျဖစ္ေတြ႔ရွိနိုင္သည္။


ေခတ္သစ္ကာလအခ်ိန္မ်ားတြင္ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ ကြဲျပားျခားနားေသာလူဦးေရ ၄င္း၏ႏိုင္ငံေရး၊ သမိုင္းေၾကာင္းႏွင့္ လူသားအရင္းျမစ္မ်ားအား အဓိကအခန္းမ်ားမွ ေဖာ္ေဆာင္လ်က္ရွိသည္။ ၁၉၉၂ ခုနွစ္က အာဏာရယူခဲ့ေသာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွဴးၾကီးသန္းေရႊ ဦးေဆာင္သည့္ ႏိုင္ငံေတာ္ ေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးေကာင္စီ၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ရွိေနခဲ့သည္။ ၁၉၄၈ ခုနွစ္အထိ ျဗိတိသွ်အင္ပါယာ ေအာက္တြင္ ရပ္တည္ခဲ့ေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ယေန႔အခ်ိန္ထိ လူမ်ိဳးေရးတင္းမာမႈႏွင့္ အာဏာသိမ္းရန္ ၾကိဳးစားအားထုတ္မႈမ်ားကို ဆက္လက္ရင္ဆိုင္ရလ်က္ရွိသည္။ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈ နက္ရိႈင္းစြာခံရသည့္ မိမိ၏ ယဥ္ေက်းမႈတြင္ ထူးျခားသည့္ ဗုဒၶယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ တိုင္းရင္းသားဓေလ့မ်ား မေပ်ာက္ကြက္ေအာင္ ယေန႔တုိင္ ထိမ္းသိမ္းလ်က္ရွိသည္။

ပုဂံေခတ္မတိုင္မွီျမန္မာႏိုင္ငံ

 

အာရွ တိုက္ ဆိုင္ရာ ဘာသာေ၀ါ ဟာရ ပညာရွင္ မ်ား က ျမန္မာလူမ်ိဳး မ်ားသည္ အေရွ ့ တိဗက္ ဘာသာ ေ၀ါ ဟာရ အုပ္စု ၀င္လူမ်ိဳး တမ်ိဳးျဖစ္ သည္ ဟု အတည္ျပဳထားၾကသည္။ တရုတ္ မွတ္တမ္းေဟာင္း မ်ား ၏ အဆို အရ ျမန္မာလူမ်ိဳးမ်ား သည္ တရုတ္ျပည္ အေနာက္ ေျမာက္ ကန္ဆူ နယ္ တြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။ တ ရုတ္ က ဖိသျဖင့္ တိဗက္ ကုန္းျမင့္ ေဒသ တ၀ိုက္ သို ့ေျပာင္းသြားၾကသည္။
တိဗက္တို ့ က ေမာင္းထုတ္ သျဖင့္ ယူူနန္နယ္ သို ့ေျပာင္းၾက သည္။ ထို အခ်ိန္ တြင္ ယူနန္ နယ္ တြင္ အင္အား ႀကီးမား လာသည့္ ထိုင္းရွမ္းမ်ားသည္ျပည္နယ္ႀကီး ၆ ခုကို နန္ခ်ိဳ ႏိုင္ငံ အျဖစ္ ပထမဆံုး သိမ္းသြင္း ေနသည့္ ကာလ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာလူမ်ိဳး မ်ားသည္ ယူနန္နယ္ တြင္ နန္ခ်ိဳ ထိုင္း ရွမ္း မ်ား ႏွင့္ ႏွစ္ အတန္ၾကာ ေန ထိုင္ လာ ခဲ့ၾက သည္ ဟု ယူ ဆ ရ သည္။ တရုတ္ ရာဇ၀င္ ဆရာ ႀကီး ဖန္ခ်ံဳ ၏ မွတ္ တမ္း ၌ ၄င္းတို ့၏ အႀကီး အကဲ အား မင္း ဟု ေခၚ ေ၀ၚ ေၾကာင္း ထိုင္း ရွမ္း မ်ား က ေစာမင္း ဟု ေခၚ ေ၀ၚ ေၾကာင္း ေရးသား ထား သည္ ယင္း သို ့နန္္ခ်ိဳ ထိုင္း ရွမ္း မ်ား ၏ လက္ ေအာက္ တြင္ ေန ထိုင္ ရာမွ ထိုင္းရွမ္း တို ့၏ ဖိႏွိပ္မွဳ အား မခံႏိုင္ သ ျဖင့္ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ တြင္း သို ့၀င္ ေရာက္လာၾကသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ သမိုင္း ႏွင့္ ပတ္သက္ ၍ အၾကား အျမင္မ်ား သည့္သမိုင္းဆရာ ေဂၚဒြင္လုစ္ ၏ အဆိုအရ ျမန္မာမ်ားသည္ ေရွးဦး စြာ ေက်ာက္ဆည္နယ္ သို ့၀င္ ေရာက္ လာၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း သို ့ျပန႔္ ႏွံ႔သြားသည္ ဟု ဆိုသည္။ ျမန္မာတို ့ရာစုႏွစ္ အ နည္းငယ္ အတြင္း အေျခ စိုက္ ႏိုင္ျခင္း မွာ ျမန္မာ တို ့၏ အစြန္း အစ အျပင္ ထို အခ်ိန္ကာလ တြင္ နန္ခ်ိဳ ထိုင္းရွမ္း တု႔ိ ၏ တိုက္ ခိုက္ ဖ်က္ဆီးျခင္း ကို ခံလိုက္ရၿပီး ၊ တိုင္းပ်က္ျပည္ပ်က္ ႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ပ်က္သုဥ္းယံုသာ မကကုန္ထုတ္ လုပ္ငန္း မ်ားပါ ပ်က္ ျပားၿပီး ရပ္တည္ရာ မရ ကစင့္ ကလ်ား ျဖစ္ေနသည့္ ပ်ဴ လူမ်ိဳး မ်ား ႏွင့္ ေရာ ေထြး ေန ထိုင္ရာ မွ ရာစုႏွစ္ အနည္းငယ္ ခန္ ့အတြင္း ပ်ဴ လူမ်ိဳး မ်ား ႏွင့္ ေသြးေရာေႏွာ သြားႀကၿပီး လူမ်ိဳး ႀကီး ႏွစ္မ်ိဳး ေပါင္း စပ္ လိုက္ၾကသၿဖင့္ စိုက္ပ်ိဳးေရး ၊ ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းမ်ား ၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ၊ ကာကြယ္ေရး၊ ယဥ္ေက်းမွဳ စသည္ ျဖင့္ အစစ အရာရာ တိုးတက္ဖြံ ့ျဖိဳးလာၿပီး ကိုးရာစု ႏွင့္ ဆယ္ရာစုခန္ ့ေလာက္တြင္ ျမန္မာ ႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္း ေဒသ အား စည္းလံုးသိမ္းသြင္းၿပီး ပုဂံျပည္ ႏွင့္ ပုဂံမင္းဆက္ ကို စတင္ တည္ ေထာင္ေလသည္။ (မသက္ဇင္)

ပုဂံေခတ္

ေအဒီ ၇ ရာစုမွ စ၍ ဧရာဝတီ ျမစ္ဝွမ္းကို အေျခခံကာ ဗမာ လူမ်ိဳးမ်ား စတင္ခဲ့သည္။ ခရစ္ႏွစ္ ၈၄၉ မွ စ၍ ပုဂံကို ဗဟုိျပဳကာ ႏိုင္ငံငယ္မ်ား ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ အေနာ္ရထာ (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇) မင္းႀကီးက ပထမ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ကို တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာ မင္းႀကီးသည္ သထံုကို ၁၀၅၇ တြင္ တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီး မြန္တို႔ထံမွ ပိဋကတ္ သံုးပံုကို ပုဂံသို႔ ပင့္ေဆာင္ခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္မွ စ၍ ဗုဒၶဘာသာသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ျပန္႔ပြားစည္ပင္ခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာ မင္းႀကီးေနာက္ နန္းတက္ေသာ က်န္စစ္သား လက္ထက္တြင္ ဗမာစာ ကို မြန္စာအား အေျခခံ၍ တည္ထြင္ေရးသား ခဲ့ၾကသည္။ ပုဂံေခတ္တြင္ ေစတီ၊ ပုထိုးေပါင္း မ်ားစြာကို တည္ထား ကိုးကြယ္ခဲ့ၾကသည္။ (၁၃) ရာစုတြင္ ပုဂံ၏ အင္အားမ်ား စတင္ယုတ္ေလ်ာ့လာၿပီး မြန္ဂိုဘုရင္ ကူဗလိုင္ခန္က ၁၂၇၇ တြင္ ျမန္မာျပည္ေျမာက္ပိုင္းကို စတင္ သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ ၁၂၈၇ တြင္ ပုဂံၿမိဳ႕ကို သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။

ပုဂံေခတ္ ပ်က္သုဥ္းၿပီး ေနာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံ

ပုဂံ ေခတ္ ပ်က္္သုဥ္း ၿပီး ေနာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေဘးပတ္၀န္းက်င္ အေနအထား မ်ား ကို သမိုင္း၀င္ အ ေထာက္ အ ထား မ်ား အရ ေလ့လာ ၾကည့္ လၽွင္ တရုတ္ ျပည္ ယူနန္နယ္ ရွိ ရွမ္း ထိုင္း မ်ား ၏ နန္ခ်ိဳ ႏိုင္ငံအား တာတာ ဘုရင္ ကုဗေလခန္ က ၀င္ေရာက္ တိုက္ခိုက္ သိမ္းပိုက္ လိုက္သျဖင့္ နန္ခ်ိုဳ ထိုင္း ရွမ္းမ်ား သည္ အေရွ႔ ေတာင္ ပိုင္း ေဒ သမ်ား ျဖစ္ သည့္ အာသံ ျမန္မာ ႏွင့္ အင္ဒို ခ်ိဳင္းနား ေဒသမ်ားဆီ သို႔ တိုးေ၀ွ ့ျပန္ ့ႏွံ႔ လ်က္ ျမန္ မာ ႏိုင္ ငံေဘး ပတ္၀န္း က်င္ တြင္ အဟံုး ဇင္းမယ္ လင္းဇင္း ေသာကၠတဲ ယိုးဒယား ႏိုင္ ငံ မ်ား ကို ထူေထာင္ လ်က္ရွိ သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အေရွ႔ွ ဘက္ တလႊား တြင္ အင္အားႀကီးမား သည့္ တရုတ္ႏိုင္ငံ ႀကီးကို ဥ ေရ ာပ တိုက္ အေရ႔ွွ ပိုင္း ႏွင့္ အာရွ တိုက္ အလယ္ပိုင္း တခုလံုး ကို ေအာင္ႏိုင္ ခဲ့သည့္ တာတာ တို႔ သည္ သိမ္း ပိုက္ အုပ္ ခ်ဳပ္ လ်က္္ ရွိသည္။အိ ႏၵိယႏိုင္ငံေျမာက္ဘက္တလႊားႏွင့္ဘဂၤလားနယ္မ်ားတြင္ မူဆလင္ႏိုင္ငံမ်ား ထူေထာင္လ်က္ရွိသည္။
အင္ဒို ခ်ိဳင္းနား ေဒသ ဘက္ တြင္ အင္အား ႀကီးမား သည့္ ကေမၺာဒီးယား ႏိုင္ငံံေတာ္ ႀကီး သည္ ထိုင္း ရွမ္း မ်ား ၏ဝင္ ေရာက္ တိုက္ခိုက္ျခင္း ကို ခံရသျဖင့္ အင္အား ဆုတ္ယုတ္လ်က္ရွိသည္။ သီဟိုႏိုင္ငံသည္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ ေတာင္ ပိုင္း ခ်ိဳလာ မင္းဆက္မ်ား ၏ လက္ေအာက္ခံဘ၀ မွ လြတ္ ေျမာက္ လ်က္ ရွွိ သည္ ပုဂံေခတ္မတိုင္မွီ က ထက္ အထူးျခားဆံုး ျဖစ္ရပ္မွာ ယူနန္နယ္ ရွိ ထိုင္းရွမ္းတို႔ ၏ နန္ခ်ိဳႏိုင္္ငံ ပ်က္္စီး သြားၿပီး ေနာက္အေရွ႔ ေတာင္ပိုင္းေဒသ မ်ား သို႔ အလံုးအရင္းႏွင့္ ၀င္ေရာက္္လာၾကသည္။
ငွင္းတို႔ အနက္ အင္ဒို ခ်ိဳင္းနား ေဒသဘက္ တြင္ ကေမၺာဒီးယားႏိုင္ငံ ပ်က္စီးၿပီး ေနာက္ သကၠရာဇ္ ၁၃၅၀ ခု ႏွစ္ တြင္ အာယုဒၶယၿမိဳ႔ေတာ္ကို ဗဟိုျပဳ၍ မဲနန္္ျမစ္ ဝွမ္းေဒသတဝိုက္တြင္ အင္အားၾကီးမားသည့္ ယိုးဒယား ႏိုင္ငံအား ထူ ေထာင္လိုက္ျခင္းသည္ အထူးျခားဆံုးသမိုင္းဝင္အျဖစ္အပ်က္ႀကီး တရပ္ပင္ျဖစ္သည္။
တဖန္ သမိုင္းဝင္ အေထာက္အထား မ်ားျဖင့္ ပုဂံေခတ္ ပ်က္သုဥ္းသြားၿပီး ေနာက္ပိုင္း ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္း သို႔ ေလ႔ လာႀကည္႔လွ်င္ ေျမာက္ပိုင္း ေမာရွမ္းမ်ား သည္ သီေပါ သိႏၷီ မိုးမိတ္ ဗန္းေမာ္ မိုးေကာင္း မိုးညွင္း ကေလး ေသာင္ သြပ္ ခန္းတီး အရပ္ေဒသမ်ား တြင္ ရွမ္းေစာ္ဘြားမ်ား ၏ အာဏာပိုင္ထူေထာင္လ်က္ငွင္း။ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ ေတာင္ ဘက္ တလႊားတြင္ ငွင္း ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္းအရပ္ေဒသရွိ ရွမ္းမ်ားသည္ ငွင္း ျပည္ နယ္ အ ႀကီး အ ကဲ မ်ား ျဖင့္ စည္းလံုးညီညႊတ္ျခင္းမရွိပဲ တနယ္တမင္း စိုးစံအုပ္ခ်ဳပ္လ်က္ရွိသည္။ျမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း ဧရာ ဝ တီႏွင့္ စစ္ေတာင္းျမစ္ဝွမ္း အရပ္ေဒသမ်ားတြင္ ျမန္မာလူမ်ိဳး မ်ားသည္ တနယ္တမင္း တဗိုလ္ႏွင္႔တဗိုလ္ တိုက္ခိုက္ လ်က္ရွိသည္။
ရခိုင္ ကမ္းရိုး တန္း ေဒသတဝိုက္ တြင္ ရခိုင္လူမ်ိဳး အႀကီးအကဲမ်ား ႏွင္႔မင္းမ်ားသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံံျပည္မ ႏွင္႔လံုးဝ အဆက္အသြယ္ျပတ္ လ်က္ မိမိတို႔ဘာသာမိမိတို႔ သီးျခားကင္းလြတ္ေနထိုင္လ်က္ ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာင္ ဘက္ ဧရာဝတီျမစ္ဝကၽြန္းေပၚေဒသ ႏွင္႔ တနသၤာရီ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ား တြင္ မြန္ လူ မ်ိဳးမ်ား ႏွင္႔အႀကီး အကဲ မ်ားသည္ ပုုဂံ မင္း ဆက္ မ်ား အား ေထာင္ ထားျခားနား ကာ တနယ္ တမင္း ထူ ေထာင္ လ်က္ ရွိသည္ ကို ေယ ဘူယ်ေတြ႔ရသည္။ က်န္ အခ်က္တခ်က္သည္ ကား ပ်ဴလူမ်ိဳး မ်ားသည္ လူမ်ိဳး တမ်ိဳးအျဖစ္ မွ လံုး ဝ ေပ်ာက္ ကြယ္ သြားျခင္းပင္ျဖစ္သည္။

က်မ္းကိုး

• ရွမ္းလူမ်ိဳးမ်ားအေၾကာင္း။ ေဒါ့ဗ္
• ရွမ္းေခတ္။ ဂ်ီအီးဟာဗီ ။ပန္း။ ေဟာလ္။
• ရခိုင္ရာဇ၀င္ ။ ေအာင္သာဦး
• အေရွ႕ေတာင္အာရွရာဇ၀င္၊ ေဟာ-၁၉၅၅
• ၿမန္မာရာဇ၀င္ (ဟာေဗး ၁၉၂၅)
• မိတ္ဆိနာ-ေခတ္ဦးဖုနန္-ဖန္-ပ်ဴ ႏွင့္ရခိုင္ယိုးဒယားသင္းဂ်ာနယ္။
• ေရွးေဟာင္းၿမန္မာေခတ္ဦး ပုဂံ နယူးေယာက္။ ေဂ်ေဂ်ေအာ္စတင္။ -၁၉၆၉ လုစ္
• မဟာ ၿမန္မာရာဇ၀င္ေတာ္္ၾကီး ( ဦးကုလား )မွန္နန္းရာဇ၀င္ သံုးတြဲ(ယခုေရးသားခ်က္မ်ားအား http://wikimyanmar.co.cc/ ဆိုဒ္မွကူးယူေဖၚျပပါသည္)

အင္း၀ေခတ္(၁၃၆၄-၁၅၂၇/၁၅၅၅)

ပုဂံေခတ္ေနာက္တြင္ ျမန္မာတို႔၏ ရပ္တည္မႈကို ဆက္လက္တည္ေထာင္ေပးသည့္ အင္း၀ေခတ္ကို သတိုးမင္းဖ်ားက စတင္တည္ေထာင္သည္။ အင္း၀ၿမိဳ႕ကို တည္ေဆာက္ကာ နန္းျမိဳ႕အျဖစ္စတင္ အသံုးျပဳသည့္အတြက္ ထိုေခတ္ကို အင္း၀ေခတ္ဟု ေခၚၾကသည္။ ထိုေခတ္အတြင္း ေအာက္အရပ္မွ မြန္တို႔ႏွင့္ရင္ဆိုင္ကာ နာမည္ေက်ာ္ အင္း၀-ဟံသာ၀တီ အႏွစ္ေလးဆယ္စစ္ကို တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ မင္းႀကီးစြာေစာ္ကဲေနာက္ နန္းတက္သည့္ ဆင္ျဖဴရွင္တရဖ်ား ၊ ဘုရင္မင္းေခါင္ တို႔လက္ထက္မ်ားအထိတိုင္ တိုက္ခိုက္ခဲ့ရသည့္ စစ္ပြဲျဖစ္ေပသည္။ ထိုမင္းမ်ားေနာက္ နန္းတက္သည့္ မင္းမ်ားလက္ထက္တြင္လည္း တိုင္းျပည္ေအးခ်မ္းေရးကို လိုလားစြာ ေဆာင္ရြက္ၾကသည္မရွိသေလာက္ နည္းပါးသျဖင့္ အခ်ိန္ၾကာသည္ ႏွင့္အမွ် အင္အားဆုတ္ယုတ္လာၿပီး ေနာက္ဆံုးတြင္ လက္ေအာက္ခံ ပေဒသရာဇ္မ်ားႏွင့္ ေျမာက္ပိုင္းမွရွမ္းေစာ္ဘြားမ်ား အင္အားႀကီးလာသည္။ ေနာက္ဆံုးမင္းျဖစ္သည့္ ေရႊနန္းေက်ာ့ရွင္နရပတိ လက္ထက္တြင္ ရွမ္းေစာ္ဘြား မိုးညွင္းစလံု ႏွင့္ သား သိုဟန္ဘြားတို႔က အင္း၀ကို တိုက္ခိုက္သိမ္းပိုက္လိုက္ၾကသည္။

ေတာင္ငူ -ဟံသာဝတီေခတ္ (၁၃၅၁ - ၁၅၉၉)

တပင္ေရႊထီး (၁၃၅၁ - ၁၅၅၁)က တစ္စစီ ျဖစ္ေနေသာ ႏိုင္ငံငယ္ေလးမ်ားကို စုစည္း၍ ေတာင္ငူထီးနန္းကို စတင္ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ တပင္ေရႊထီးေနာက္ ထီးနန္းဆက္ခံေသာ ဘုရင့္ေနာင္မင္းတရားႀကီး လက္ထက္တြင္ အထက္ျမန္မာျပည္ ၊ မဏိပူရ ၊ ရွမ္း ၊ ခ်င္းမိုင္ ၊ အယုဒၶယ ႏွင့္ လင္ဇင္း တို႔ကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီး အေရွ႕ေတာင္အာရွ ၏ နယ္ေျမ အမ်ားအျပားကို လက္ေအာက္သို႔ ေရာက္ရွိေစခဲ့သည္။ ဘုရင့္ေနာင္မင္းတရားႀကီး ၁၅၈၁ ခုႏွစ္တြင္ နတ္ရြာစံၿပီၤးေနာက္ နန္းတက္သည့္သားေတာ္ ငါးဆူဒါယကာ နႏၵဘုရင္လက္ထက္တြင္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ညံ့ဖ်င္းသည့္အျပင္ စစ္ကိုသာလိုလိုလားလားႏွင့္ မျပတ္တမ္း တိုက္သည့္အတြက္ ေတာင္ငူဘုရင္ခံ ကိုးသိန္းသခင္ မင္းရဲသီဟသူ (နတ္သွ်င္ေနာင္၏ခမည္းေတာ္)မွ စတင္ ပုန္ကန္ျပီးေနာက္ ဟံသာဝတီကိုသိမ္းယူကာ နႏၵဘုရင္ကို ေတာင္ငူသို႕ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္သြားရာမွ ဒုတိယ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံၾကီးမွာ အခ်ိန္တို အတြင္း ျပိဳကြဲခဲ့ရသည္။

ေညာင္ရမ္းေခတ္(၁၅၉၆-၁၇၅၂)

ေနာက္ ဘုရင့္ေနာင္၏ မထင္မရွားသားေတာ္တစ္ပါးျဖစ္သည့္ ေညာင္ရမ္းစားရွင္သစၥာက မဟာသီဟသူရဘြဲ႔ျဖင့္ ေညာင္ရမ္းမင္းဆက္ကို ထူေထာင္ခဲ့ျပီး တိုင္းျပည္ကို ျပန္လည္ထူေထာင္ရန္ၾကိဳးပမ္းေသာ္လည္း ယခင္ကဲ့သို႕ႀကီးပြားစည္ပင္ျခင္းကို ျပန္မေရာက္ႏိုင္ေတာ့ေပ။ အယုဒၶယမွ ထိုင္းတို႔သည္ ၁၅၉၃ တြင္ တနသၤာရီကို၄င္း ၊ ေပၚတူဂီ ေၾကးစားတို႔ပါ၀င္သည့္ ရခိုင္တို႔သည္ ၁၅၉၉ တြင္ ပဲခူးကို၄င္း ထိပါး တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ေပၚတူဂီ စစ္သား ဖိလစ္ဒီဘရစ္တို (ငဇင္ကာ ေခၚ ဇင္ကာကူ) သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ အဓိက ဆိပ္ကမ္းျဖစ္သည့္ သန္လ်င္ကို သိမ္းပိုက္ခဲ့ရာ ေညာင္ရမ္းမင္းဆက္၏ ဒုတိယမင္းျဖစ္သည့္ အေနာက္ဖက္လြန္မင္း (၁၆၀၅ - ၁၆၂၈) က ၁၆၁၁ ခုႏွစ္တြင္ တိုက္ခိုက္ ႏိွမ္ႏွင္းခဲ့ရသည္။ ေညာင္ရမ္းေခတ္ေနာက္ပိုင္းကာလမ်ားတြင္ ရာသီဥတုေဖာက္ျပန္ျခင္းႏွင့္ ဘုရင္မ်ားအရည္အေသြးႏွိမ့္ပါးျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ဇင္းမယ္ေဒသကို လက္လြတ္ဆံုးရွံဴးရသလို၊ မဏိပူရမွ ကသည္းမ်ား၏ က်ဴးေက်ာ္မႈကိုလည္း ခံရသည္။ ေနာက္ဆံုး မဟာဓမၼရာဇာဓိပတိလက္ထက္တြင္ ဟံသာ၀တီမွ ပုန္ကန္သည္ကို မႏွိမ္ႏွင္းႏိုင္ေတာ့သည့္ စစ္ရွံဴးကာ ေညာင္ရမ္းမင္းဆက္ျပတ္ျပီး ေညာင္ရမ္းေခတ္လည္းကုန္ဆံုးသြားေလသည္။

ကုန္းေဘာင္ေခတ္ (၁၇၅၂ - ၁၈၈၅)

အေလာင္းဘုရား (၁၇၅၂ - ၁၇၆၀) က ၁၇၅၂ ခုႏွစ္တြင္ ေရႊဘိုကို အေျခခံ၍ ကုန္းေဘာင္ မင္းဆက္ကို တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ဘႀကီးေတာ္ဘုရား (၁၈၁၉-၁၈၃၇) လက္ထက္တြင္ ပထမ အဂၤလိပ္-ျမန္မာ စစ္ပြဲ (၁၈၂၄ - ၁၈၂၆) ျဖစ္ပြားၿပီး အာသံ ၊ မဏိပူရ ၊ ရခိုင္ႏွင့္ တနသၤာရီ တို႔ကို အဂၤလိပ္ အေရွ႕အိႏိၵယ ကုမၸဏီလက္သို႕ ေပးအပ္ခဲ့ရသည္။ ပထမ အဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ပြဲ တြင္ စစ္သူႀကီး မဟာဗႏၶဳလမွာ ထင္ရွားခဲ့သည္။ ပုဂံမင္း လက္ထက္တြင္ ဒုတိယ အဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ပြဲ ျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီး ဧရာဝတီ ၊ ရန္ကုန္ ႏွင့္ ပဲခူးတို႔ကို အဂၤလိပ္တို႔ လက္သို႔ ေပးအပ္ခဲ့ရၿပီး ေအာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံ တစ္ခုလံုး ဆံုးရႈံးခဲ့ရသည္။ ဒုတိယ အဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ပြဲသည္ (၃)လသာ ၾကာျမင့္ခဲ့သည္။ သီေပါမင္း (၁၈၇၈-၁၈၈၅) လက္ထက္တြင္ တတိယ အဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ပြဲ ျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီး ျမန္မာတို႔၏ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာ ဆံုးရႈံးခဲ့ရသည္။ သီေပါမင္းႏွင့္ မိသားစုမ်ားအား အဂၤလိပ္တို႔က အိႏၵိယသို႔ ေခၚေဆာင္သြားခဲ့သည္။ ၁၈၈၆ ဇန္န၀ါရီ (၁) ရက္ေန႔တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား အိႏၵိယ၏ျပည္နယ္တစ္ခုအေနျဖင့္ ျဗိတိသွ်အင္ပါယာအတြင္းသို႔ သြပ္သြင္းလိုက္ေၾကာင္း အဂၤလိပ္တို႔က ေၾကျငာခဲ့သည္။ တတိယ အဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ပြဲ ၿပီးေနာက္ ျမန္မာ့ နန္းစဥ္ ရတနာႏွင့္ အဖိုးတန္ပစၥည္း အမ်ားအျပား အဂၤလိပ္တို႔ သိမ္းပိုက္ယူငင္ ခဲ့ၾကရာ သမိုင္းတြင္ ထင္ရွားလွသည့္ ပတၱျမား ငေမာက္‎လည္းပါ၀င္ခဲ့ျပီး ယခုတိုင္ မည္သည့္ေနရာတြင္ ေရာက္ရွိေနမွန္း မသိရေပ။

ေရွးရာဇဝင္လာ ျမန္မာတိုင္းၾကီး ၃-ရပ္

ျမန္မာ့ရာဇဝင္က်မ္းမ်ား၌ ထင္ရွားေသာ တိုင္းႀကီး ၃-တိုင္းကုိ ပုိင္းျခား ေရတြက္ ေဖာ္ျပခဲ့ဖူးသည္။ ယင္းတို႔မွာ
(၁) သုနာပရႏၱတိုင္း - ဧရာဝတီျမစ္ လက်္ာ ဖက္ကမ္းရွိ နယ္ပယ္ဌာနမ်ားကို ေခၚသည္၊ တစ္နည္း - စကု, စလင္း, ေဖါင္းလင္းစေသာ ျပည္ႀကီးတို႕တည္ရာ ဧရာ၀တီျမစ္ အေနာက္ဖက္ ေတာင္ဖက္အရပ္ေဒသမ်ားကို ေခၚဆိုသည္၊
(၂) တမၺဒီပတိုင္း- ဧရာဝတီျမစ္၏ လက္ဝဲဖက္ကမ္းရွိ နယ္ပယ္ဌာနမ်ားကို ေခၚသည္၊ တစ္နည္း- ပုဂံ, ပင္းယ, အင္းဝ, မႏၲေလး စေသာ ျပည္ႀကီးတို႕တည္ရာ ဧရာဝတီျမစ္၏ အေရွ့ဖက္ေဒသကို ေခၚဆိုသည္၊
(၃) ကေမၺာဇတိုင္း- အေရွ႕ရိုးမ တေလွ်ာက္ကို ေခၚသည္၊ တစ္နည္း- ရွမ္းနယ္မ်ားကို ေခၚဆိုသည္။

• ထို႕ျပင္ ဗမာမ်ားႏွင့္ စစ္ျပိဳင္ျပဳခဲ့ၾကသည့္ မြန္တို႕အေျခခ်ခဲ့ရာ ေအာက္ျမန္မာႏိုင္ငံကိုလည္း ရာမညတိုင္းဟုေခၚခဲ့ၾကပါသည္။

ရာမညတိုင္းကို မြန္သံုးရပ္ဟုဆိုကာ အေနာက္ဖက္ ပုသိမ္(ကုသိမ္) ၃၂ ျမိဳ႕ ၊ဟံသာ၀တီ(ပဲခူး) ၃၂ ျမိဳ႕ ႏွင့္ မုတၱမ ၃၂ ျမိဳ႕ ဟုခြဲျခားသတ္မွတ္သည္။

လယ္တြင္း ကိုးခ႐ိုင္

စပါးမ်ားစြာ ထြက္၍ ေရွးေခတ္ ျမန္မာရာဇဝင္၌ ထင္ရွားေသာ ခရိုင္နယ္မ်ား၊ ပန္းေလာင္းျမစ္၏ မွီရာ (၁) ေစာလွၿမိဳ႕နယ္၊ (၂) ပင္လယ္နယ္၊ (၃) ျမစ္သားနယ္၊ (၄) ပ်ဥ္းမနားနယ္တို႔ျဖစ္၍၊ ေဇာ္ဂ်ီျမစ္၏ မွီရာ၊ (၅) ေျမာင္လွနယ္၊ (၆) ျမင္းခံုတိုင္နယ္၊ (၇) မကၡရာနယ္၊ (၈) ပနံနယ္၊ (၉) ျမင္စိုင္းၿမိဳ႕နယ္ ခရိုင္တို႔ ျဖစ္ေလသည္။

ျမန္မာတိုင္းရင္းသား ျပည္နယ္ေန႔မ်ား

- ျပည္ေထာင္စုေန႔ ေဖေဖာ္ဝါရီလ (၁၂)ရက္
- ကခ်င္ျပည္နယ္ေန႔ ဇန္နဝါရီလ (၁၅)ရက္
- ကယားျပည္နယ္ေန႔ ဇန္နဝါရီလ (၁၁) ရက္
- ကရင္ျပည္နယ္ေန႔ ႏိုဝင္ဘာလ (၇)ရက္
- ခ်င္းျပည္နယ္ေန႔ ေဖေဖာ္ဝါရီလ (၂၀)ရက္
- မြန္ျပည္နယ္ေန႔ မတ္လ (၁၉)ရက္
- ရခိုင္ျပည္နယ္ေန႔ ဒီဇင္ဘာလ (၁၅) ရက္
- ရွမ္းျပည္နယ္ေန႔ ေဖေဖာ္ဝါရီလ (၇) ရက္

ျမန္မာနိုင္ငံေရးေဘာဂေဗဒသမိုင္းျဖစ္စဥ္ (၁ဝ၄၄-၂ဝဝ၈)

စဥ္	ခရစ္နွစ္	အမ်ဳိးသားစီးပြားေရး ပံုသ႑ာန္္	နိုင္ငံေရးစနစ္	နိုင္ငံေရးအာဏာ/ အစိုးရသ႑ာန္
(၁)	၁ဝ၄၄-၁၈၈၅	ပေဒသရာဇ္ ေျမယာ ကုန္ထုတ္လုပ္မွဳျဖင့္ ကုန္သြယ္မွဳ အေျခခံ ပေဒသရာဇ္ ကုန္လုပ္ ဆက္ဆံေရး	သက္ဦးဆံပိုင္ဧကရာဇ္ - ပေဒသရာဇ္ စနစ္	ဘုရင့္နိုင္ငံေတာ္ ဘုရင့္အစိုးရသ႑ာန္
(၂)	၁၈၈၅-၁၉၄၈	ကိုလိုနီ အရင္းရွင္စနစ္ အေျခခံ၊ ပေဒသရာဇ္ေျမယာ ထုပ္လုပ္ေရး၊ ကိုလိုနီ အရင္းရွင္ တစ္ပိုင္း၊ ပေဒသရာဇ္ တစ္ပိုင္း၊ ကုန္လုပ္ ဆက္ဆံေရး	ကိုလိုနီအရင္းရွင္စနစ္	ျဗိတိသွ်ဘုရင္မကို တာ၀န္ခံရသည့္ ျမန္မာျပည္ဘုရင္ခံ အစိုးရ
(၃)	၁၉၄၈-၁၉၆၂	ေယ်ဘုယ်အားျဖင့္ လြတ္လပ္ေသာ ေစ်းကြက္ စီးပြားေရး အေျခခံ အရင္းရွင္ ကုန္လုပ္ဆက္ဆံေရး	ပါတီစံုပါလီမန္ဒီမိုကေရစီ စနစ္	ျပည္သူလြတ္ေတာ္နွင့္ လူမ်ဳိးစု လႊတ္ေတာ္ကို တာ၀န္ခံရသည့္ ျပည္ေထာင္စု သမၼတ နိုင္ငံအစိုးရ
(၄)	၁၉၆၂-၁၉၈၈	ဗဟိုမွ ထိန္းခ်ဳပ္သည့္ ဆိုရွယ္လစ္ စီးပြားေရး အေျခခံကုန္လုပ္ဆက္ဆံေရး	တစ္ပါတီ ဆိုရွယ္လစ္ ဒီမိုကေရစီ စနစ္	ျပည္သူ ့လႊတ္ေတာ္ကို တာ၀န္ခံရသည့္ ျပည္ေထာင္စု ဆိုရွယ္လစ္ သမၼတ နိုင္ငံအစိုးရ
(၅)	၁၉၈၈-၂ဝဝ၉	ဗဟိုမွ ထိန္းခ်ဳပ္ကန္ ့သတ္မွဳ ရွိသည့္ ေစ်းကြက္ စီးပြားေရးနွင့္ ကုန္လုပ္ ဆက္ဆံေရး	အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္	ႏုိင္ငံေတာ္ကို တာ၀န္ခံရသည့္ တပ္မေတာ္ အစိုးရ

ပထဝီအေနအထား

ဧရာဝတီျမစ္ဝကၽြန္းေပၚေဒသသည္ စပါးစိုက္ပ်ိဳးေရးအတြက္ အထူးအေရးပါသည္။ သည္။

ျမန္မာနိုင္ငံသည္ အက်ယ္ဧရိယာ စတုရန္းကီလိုမီတာ ၆၇၈,၅ဝဝ (စတုရန္းမိုင္ ၂၆၁,၂၂၇) ရွိ၍ အေရွ႕ေတာင္အာရွတိုက္တြင္ အႀကီးဆုံးျဖစ္ၿပီး ကမၻာတြင္ (ဇန္ဘီယာၿပီးလၽွင္) ၄၀ ခုေျမာက္ အႀကီးဆုံးတိုင္းျပည္ျဖစ္သည္. အေမရိကန္နိုင္ငံရွိ တကၠဆက္ျပည္နယ္ထက္ အနည္းငယ္ေသးၿပီး အာဖဂန္နစၥတန္နိုင္ငံထက္ အနည္းငယ္ႀကီးမားသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံသည္ အေနာက္ေျမာက္ဘက္တြင္ ဘဂၤလၤားေဒရွ္နိုင္ငံ၏ စစ္တေကာင္းခရိုင္၊ အိႏၵိယနိုင္ငံ၏ အာသံ၊ နာဂလင္းႏွင့္ မဏိပူရျပည္နယ္တို႔ ဆက္စပ္လ်က္ရွိသည္။ ျမန္နိုင္ငံ၏ ေျမာက္ဘက္တြင္ တိဗက္ႏွင့္ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္တြင္ တ႐ုတ္ျပည္၏ ယြင္နန္ျပည္နယ္ တည္ရွိသည္။ တ႐ုတ္ျမန္မာ နယ္စပ္မွာ အရွည္လ်ားဆုံးျဖစ္ၿပီး ၂၁၈၅ ကီလိုမီတာ (၁၃၅၈ မိုင္) ရွည္လ်ားသည္။ ျမန္မာသည္ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ ေလာႏွင့္ ထိုင္းနိုင္ငံတို႔ႏွင့္ ဆက္စပ္လ်က္ရွိသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ ေတာင္ဘက္ႏွင့္ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ႏွင့္ ကပၸလီပင္လယ္တို႔ တည္ရွိကာ ပင္လယ္ကမ္းရိုးတန္းမွာ (၁၃၈၅မိုင္) ရွည္လ်ားသည္။ ကမ္းရိုးတန္း၏အလ်ားမွာ နိုင္ငံပတ္ပတ္လည္ နယ္နိမိတ္တစ္ခုလုံး၏ သုံးပုံတစ္ပုံရွိသည္။ 
ေျမာက္ဘက္တြင္ တ႐ုတ္နိုင္ငံ၏ ဟန္တြမ့္ရိုးမေတာင္တန္းျဖင့္ ထိစပ္လ်က္ရွိသည္။ ကခ်င္ျပည္နယ္ရွိ ခါကာဘိုရာဇီေတာင္ထိပ္သည္ ၅၈၈၁ မီတာ (၁၉၂၉၆ ေပ) ျမင့္ၿပီး ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ အျမင့္ဆုံးေတာင္ထိပ္ျဖစ္သည္။^[15] ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ ဟိမဝႏၲာေတာင္မႀကီး၏ ေျမာက္မွ ေတာင္သို႔ ျဖာဆင္းလာေသာ ေတာင္တန္းႀကီးသုံးခုရွိရာယင္းတို႔မွာ ရခိုင္ရိုးမ၊ ပဲခူးရိုးမႏွင့္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္တို႔ျဖစ္ၾကေလသည္။^[16] ဤေတာင္တန္းႀကီးမ်ားက ျမစ္ႀကီးသုံးသြယ္ျဖစ္ေသာ ဧရာဝတီျမစ္၊ သံလြင္ျမစ္ႏွင့္ စစ္ေတာင္းျမစ္တို႔ကိုပိုင္းျခားထားသည္။^[14] ဧရာဝတီျမစ္သည္ ျမန္မာ့ အရွည္ဆုံးျမစ္ျဖစ္ၿပီး ၁၂၃၀ မိုင္‌ နီးပါးရွည္လ်ားၿပီး ျမစ္စကၽြန္းေပၚေဒသမွ ပင္လယ္အတြင္းသို႔ စီးဝင္သြားသည္။ ေတာင္စဥ္ေတာင္တန္းႀကီးအၾကားတြင္ ေျမဩဇာေကာင္းမြန္ေသာ လြင္ျပင္က်ယ္ႀကီးမ်ား တည္ရွိေလသည္။^[16] ျမန္မာနိုင္ငံ၏ လူဦးေရအမ်ားစုမွာ ရခိုင္ရိုးမေတာင္တန္းႏွင့္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ၾကားတြင္ ရွိသည့္ ဧရာဝတီဝွမ္းတေလၽွာက္ ေနထိုင္ၾကသည္။
ျမန္မာနိုင္ငံသည္ မ်ားေသာအားျဖင့္ ဥတၱရယဥ္စြန္းတန္းႏွင့္ အီေကြတာအၾကားတြင္ က်ေရာက္တည္ရွိသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံသည္ အာရွေဒသ၏ မွတ္သုံရပ္ဝန္းေဒသတြင္ က်ေရာက္ၿပီး ၄င္း၏ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ားရရွိေသာ မိုးေရခ်ိန္မွာ ႏွစ္စဥ္ ၅ဝဝဝ မမ (၁၉၇ လက္မ) ရွိသည္။ ျမစ္ဝက်န္း?ေပၚေဒသတြင္ ႏွစ္စဥ္မိုးေရခ်ိန္မွာ ၂၅ဝဝ မမ (၉၈ လက္မ) ျဖစ္ၿပီး၊ ျမန္မာနိုင္ငံအလယ္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိေသာ မိုးနည္းရပ္ဝန္းေဒသတြင္ ႏွစ္စဥ္မိုးေရခ်ိန္ ၁၀၀၀ မမ (၃၉ လက္မ) ထက္နည္းေလသည္။ ေျမာက္ဘက္ေဒသမ်ားသည္ အေအးဆုံးျဖစ္ၿပီး ပ်မ္းမၽွအပူအခ်ိန္ ၂၁ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္ (၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္) ရွိေလသည္။ ကမ္းရိုးတန္းႏွင့္ ျမစ္ကၽြန္းေပၚေဒသမ်ား၏ ပ်မ္းမၽွအပူခ်ိန္မွာ ပ်မ္းမၽွ ၃၂ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္ (၉ဝ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္) ရွိေလသည္။^[14]
ျမန္မာနိုင္ငံ၏ စီးပြားေရးတိုးတက္မွုႏွုန္းေႏွးေကြးျခင္းသည္ ၄င္း၏ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ေဂဟစနစ္တို႔အား ထိန္းသိမ္းေပးရာေရာက္ခဲ့သည္။^[17] သစ္ေတာအုပ္ႀကီးမ်ား ထူထပ္သိပ္သည္းသည့္ အျမဲစိမ္းသစ္ေတာမ်ားႏွင့္ ကၽြန္းေတာႀကီးမ်ားသည္ ေအာက္ျမန္မာနိုင္ငံ၏ ၄၉ ရာခိုင္ႏွုန္း ‌ေက်ာ္ေသာ ဧရိယာကို ဖုံးလႊမ္းလ်က္ရွိသည္။ ဤေဒသတြင္ အေလ့က်ေပါက္ေရာက္ေသာ အပင္မ်ားတြင္ ၾကက္ေပါင္ေစးပင္၊ ရွားပင္၊ ပ်ဥ္းကတိုးပင္၊ လမုေတာ၊ အုန္းပင္ႏွင့္ ကြမ္းသီးပင္မ်ား ပါဝင္ေလသည္။ ေျမာက္ဘက္ကုန္းျမင့္ေဒသမ်ားတြင္ ဝက္သစ္ခ်ပင္၊ ထင္းရွူးပင္၊ ဇလပ္ပင္မ်ိဳးစုံတို႔ေပါက္ေရာက္ၾကသည္။ ကမ္းရိုးတန္း တစ္ေလၽွာက္တြင္လည္း အပူပိုင္းေဒသသစ္သီးဝလံမ်ိဳးစုံေပါက္ေရာက္ၾကသည္။^[17] မိုးနည္းရပ္ဝန္းေဒသတြင္ မူအပင္မ်ားမွာ ၾကဲၿပီးလွီၾကသည္။
ေတာင္တြင္းသားရဲတိရစၧာန္မ်ားအနက္က်ားႏွင့္ က်ားသစ္တို႔သည္ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ ေတြ႕ရတတ္ေလ့ရွိသည္။ အထက္ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ ႀကံ့၊ ကၽြဲရိုင္း၊ ေတာဝက္၊ သမင္၊ ဒရယ္ႏွင့္ ဆင္မ်ားကို ေတြ႕နိုင္ၿပီး ဆင္မ်ားကို ယဥ္ေအာင္ေမြးယူ၍ သစ္လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ခိုင္းေစအသုံးခ်ၾကသည္။ ေသးငယ္ေသာ နို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားမွာလည္း ေပါမ်ားလွၿပီးေမ်ာက္လႊဲေက်ာ္ႏွင့္ ေမ်ာက္မ်ားမွအစရွူးပ်ံႏွင့္ ႀကံ့သူေတာ္မ်ားအဆုံးေတြ႕ျမင္ရသည္။ ငွက္မ်ိဳးစုစုေပါင္း ၈၀၀ ေက်ာ္ခန႔္တြင္ ၾကက္တူေရြး၊ ရစ္၊ ဥေဒါင္း၊ က်ီးကန္း၊ ငဟစ္ႏွင့္ စပါးခင္းငွက္မ်ား ပါဝင္ပါသည္။ တြားသြားသတၱဝါတြင္မူမိေခ်ာင္း၊ ေတာက္တဲ့၊ ‌ေႁမြေဟာက္၊ စပါးႀကီးေႁမြႏွင့္ လိပ္တို႔ကို ပါေတြ႕ရွိနိုင္သည္။ ေရခ်ိဳငါးမ်ိဳးစုေပါင္းရာႏွင့္ ခ်ီ၍ ေတြ႕ျမင္ရၿပီးလြန္စြာမွ ေပါမ်ားကာအေရးအပါသည့္ အစာအဟာရ ရင္းျမစ္လည္း ျဖစ္သည္။


ယခုအေၾကာင္းအရာမ်ားအား ဗဟုသုတရေစရန္ရည္ရႊယ္ျပီး http://wikimyanmar.co.cc/  မွကူးယူေဖၚျပပါသည္။။

ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္
အလံေတာ္ အထိမ္းအမွတ္တံဆိပ္
နိုင္ငံေတာ္သီခ်င္း - ကမာၻမေၾက
ပထဝီ
ၿမိဳ႕ေတာ္	ေနျပည္ေတာ္ၿမိဳ႕ေတာ္
အႀကီးဆံုးၿမိဳ႕	ရန္ကုန္ၿမိဳ႕
ဧရိယာ ေျမဧရိယာ - (၂၆၁၂၂၈ စတုရန္းမုိင္) (အဆင့္: ၃၉) ဧရိယာေရရာခိုင္နွုန္း - ၁၀.၀%
အျမင့္ဆုံးေနရာ	ခါကာဘုိရာဇီေတာင္(၁၉၂၉၆ေပ)
အရွည္ဆုံးျမစ္	သံလြင္ျမစ္
ကမ္ရိုးတန္း	၁၃၈၅ မုိင္
စံေတာ္ခ်ိန္ဇုန္	UTC +၆:၃၀
လူထုအေၾကာင္း
ရုံးသုံးဘာသာမ်ား	ျမန္မာ
လူဦးေရ လူဦးေရ - ၅၉သန္းခန့္(၂၀၁၀) (အဆင့္ - ၂၄) လူဦးေရအထူအထပ္ - ၇၅/km²(၁၉၃/sq mi) (အဆင့္ - ၁၁၉)
လူမ်ိဳးမ်ား	ဗမာ (၆၈%)၊ ရွမ္း(၁၀%)၊ ကရင္ (၇%)၊ ရခိုင္ (၄%)၊ တရုတ္ (၃%)၊ မြန္ (၂%)၊ ကုလား (၂%)၊ ကခ်င္၊ ခ်င္း၊ ကယား
ဘာသာတရားမ်ား	ဗုဒၶ (၈၉%)၊ အစ္စၥလာမ္ (၄%)၊ ခရစ္ယာန္ (၄%)၊ အျခား(၃%)
အစိုးရ
အမ်ိဳးအစား	ျပည္ေထာင္စုအစုိးရ
အစိုးရေခါင္းေဆာင္မ်ား ႏုိင္ငံေတာ္သမၼတ - ဦးသိန္းစိန္ ဒုတိယသမၼတ - သီဟသူရဦးတင္ေအာင္ျမင့္ဦး ဒုတိယသမၼတ - ေဒါက္တာစုိင္းေမာက္ခမ္း(ခ)ေမာင္အုန္း
ထူေထာင္ေရး ပုဂံတိုင္းျပည္ - ၁၀၄၄-၁၂၈၇ တိုင္းျပည္အေသးမ်ား - ၁၂၈၇-၁၅၃၁ ေတာင္ငူတိုင္းျပည္ - ၁၅၃၁-၁၇၅၂ ကုန္ေဘာင္တိုင္းျပည္ - ၁၇၅၂-၁၈၈၅ ကိုလိုနီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးေခတ္ - ၁၈၈၆-၁၉၄၈ လြတ္လပ္ေရး - ၄ ဇန္နဝါရီ ၁၉၄၈
စီးပြားေရး
GDP(PPP) total	US $၅၉.၉၀၄ သိန္းကုေဋ (အဆင့္ - ၇၉)
GDP(PPP) per capita	US $၁,၀၃၉ (အဆင့္ - ၁၆၂)
HDI	၀.၉၅၂ (အျမင့္) (အဆင့္ - ၁၁)
ဗဟိုဘဏ္	ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္ဗဟိုဘဏ္
ေငြ	က်ပ္ (MMK "K")
နိုင္ငံေတာ္အထိမ္းအမွတ္မ်ား
အထိမ္းအမွတ္မ်ား	ပန္း - ပိေတာက္[1]၊ သစ္ပင္ - ကြၽန္း
ISO 3166-1	MM
CCLTD	.mm
Calling code	+၉၅